Tijdschrift voor de politie

Organisatie evenemententeam versus organisatie hooligans
Het evenemententeam is belast met de organisatie van alle evenementen in dit district. Daarnaast zijn de drie geïnterviewden ook als supporterbegeleider actief. Supporterbegeleiders, goed herkenbaar aan hun fluorescerende gele jas, zijn de politiemensen die rond de wedstrijden zich tussen de supporters bewegen en direct ingrijpen als er incidenten plaatsvinden. Daarnaast hebben zij een enorme expertise opgebouwd op informatie gebied. Zij kennen de meeste hooligans bij naam en weten meestal bij welke incidenten zij betrokken zijn. Tijdens de wedstrijden dienen zij als informatiebron voor de Algemeen Commandant. In het kader van internationale afspraken reizen supporterbegeleiders mee met de wedstrijden die Ajax in het buitenland speelt en dienen zij als observator en informatiebron voor de lokale politie.
Zo ook in Kroatië, waar Ajax tegen Zagreb speelde. De supporterbegeleiders kwamen er achter dat drie Ajax-supporters beroofd en in elkaar geslagen waren. ‘Je weet gewoon dat dit tot reacties leidt bij de return in Amsterdam. We waren er op voorbereid, de risico’s waren ingeschat, het preventief fouilleren was zelfs rond de Arena ingesteld, maar dat het zo uit de hand zou lopen was gewoon onwerkelijk’, aldus Mooij, chef van het evenemententeam. Het treffen kreeg zelfs een zwaardere lading nadat Ajax ook nog eens door Zagreb uit de Champions League gestoten werd. ‘Hondengeleiders zijn bij de rellen na afloop van de return in Amsterdam het supportershome ingetrokken door de relschoppers, er werd met brandblussers gespoten en er werd met van alles en nog wat gegooid.’ Mooij vult aan: ‘Dit was toch wel  een van de heftigste voetbalrellen van de afgelopen periode.’
Uit meerdere gebeurtenissen is af te leiden dat de hooligans van Ajax, maar dat geldt ook voor meerdere betaald voetbalclubs,  een organisatieve vorm hebben. Ook hier spelen meerdere belangen, waaronder commerciële, een rol. Vanuit het vroegere Ajax-stadion in de Meer (F-side of vak Marie), is de huidige harde kern ontstaan van de vakken 125 en 126 in de Arena. Naast deze harde kern zijn er diverse andere groepen die er veel voor over hebben om bij deze harde kern te horen. Bij ongeregeldheden is soms af te leiden dat de harde kern ‘akkoord’ is met de uit te voeren actie. Een voorbeeld daarvan is volgens Mooij de brandstichting in het ADO supportershonk. ‘De leden van de harde kern vierden een verjaardag in een gebied met cameratoezicht en gingen expres naar buiten en maakten veel tumult om zich een alibi te verschaffen.’ De frontlinie wordt door de harde kern grotendeels gemeden, maar die wordt met elan gevuld door de jonge garde.
De commerciële belangen zijn ook groot. De verkoop van kleding en tickets zijn daar voorbeelden van. In het verleden had de Ajax harde kern de naam F-side op hun kleding staan. Dit merk is volgens Vervat  ‘door een slimme koopman gedeponeerd en had hij het alleenrecht. Hij wilde dit niet afstaan ondanks bedreigingen en vernieling van zijn handel.’ De harde kern supporters zijn daarom overgestapt op AFCA (Ajax Football Club Amsterdam) en hebben dat merk gedeponeerd. ‘Er gaat veel geld in om. De kleding wordt voor een prikkie in Polen gemaakt en tegen exorbitant hoge prijzen via internet en door allerlei stromannen rond het stadion verkocht. Er wordt veel geld mee verdiend’, aldus Mooij. De organisatiemogelijkheden van de supporters zijn gegroeid door allerlei  nieuwe communicatietechnieken, wat een minder openbaar karakter heeft.

Scheiding signaleren en opsporen
De supporterbegeleiders hebben de taak om tijdens wedstrijden handelend op te treden. De signalerende taak is misschien nog wel belangrijker. Zij vormen de ogen en oren van de Algemeen Commandant en weten vaak, gekoppeld aan hun jarenlange ervaring, een juist advies aan deze commandant te geven. ’Wij zijn transparant naar de supporters en daar waar nodig treden wij op door verdachten aan te houden’, aldus Vervat. Aan de andere kant weten veel harde kernsupporters dat zij ook informatie verzamelen en de laatste jaren recherchezaken meedraaien omdat hun kennis zo goed van pas komt bij de rechercheafdelingen. Ook draait het Evenemententeam zelfstandig zaken tegen voetbalsupporters omdat er niet voldoende recherchecapaciteit vrijgemaakt kan worden. ‘Een van mijn medewerkers heeft aan het ADO-onderzoek meegedaan en hij was daar erg waardevol. Maar dit leidt tot een onjuiste verstrengeling van taken’, stelt Mooij. Deze verstrengeling leidt tot ongewenste situaties. ‘De supporters weten dat we informatie verzamelen en dat we direct handelend optreden. Dat we daaraan gekoppeld er mede voor zorgen dat hooligans soms jaren opgeborgen worden begint langzamerhand bij hen door te dringen. Onze positie die wij bij de hooligans hebben kan daardoor veranderen.’

Het veranderde voetbalvandalisme
Het voetbalvandalisme of hooliganisme is de laatste jaren aan sterke veranderingen onderhevig. De commerciële belangen, ook uit voorverkoop van kaarten, heeft zijn intrede gedaan bij de hooligans. Maar ook het geweld is veranderd. ‘Waar vroeger met codes gevochten werd door echte straatvechters, bestaat dat tegenwoordig haast niet meer’, aldus Mooij, ‘Er werden geen messen gebruikt en iemand die op de grond lag werd niet geschopt. De nieuwe aanwas hooligans deinst nergens voor terug en bewapent zich steeds meer. Aan de ene kant om tegenwicht te geven aan de hooligans van andere clubs. Feyenoord heeft nog de traditie van hooligans die in de havens werken. De Amsterdamse hooligans zien er niet echt uit als havenwerkers en compenseren dat weer met wapengebruik . Messen en andere wapens worden gebruikt en sommigen worden total loss geschopt.’ Mooij vult verder aan: ‘Zoals die man van bijna 60 die op de tribune juichte voor een mooi doelpunt. Het was geen doelpunt voor Ajax en na afloop werd hij buiten de Arena opgewacht door de jonge garde en blind geslagen.’ Het geweld keert zich steeds vaker tegen mensen die met het ‘verkeerde’ shirt of shawl op de verkeerde plaats zijn, zoals de elftallen van de pupillen van diverse clubs die van de KNVB de wedstrijd om de Johan Cruijffschaal mogen bijwonen. Zelfs die zijn niet gevrijwaard van aanvallen door de nieuwe aanwas.
In het stadion vinden steeds minder conflicten plaats. Er is sprake van verplaatsing. Buiten het stadion, maar ook de avond voorafgaand aan de wedstrijd en zelfs de avond daar voor. Volgens Mooij is voetbal een bindend element voor de hooligans, maar treffen zij elkaar ook op andere plaatsen. ‘Bij housefeesten, concerten, de lokale amateurvoetbalclub, dorpskermissen en in de wijk Ondiep in Utrecht.’ Vervat vult aan: ‘Een korte tijd hebben zij zich ook bij ijshockey gemanifesteerd.’ De voetbalwedstrijden met zijn scala aan mogelijkheden zijn favoriet bij de hooligans. Enige slimheid is de hooligans niet vreemd. Als een via internet aangekondigde vechtpartij er toe leidt dat er meer hooligans van de andere club aanwezig zullen zijn, dan wordt de politie wel eens getipt over de ophanden zijnde vechtpartij. Het niet doorgaan van de vechtpartij wordt dan op conto van de politie geschreven en niet aan de angst van de organiserende partij.
Het gebruik van drugs is nog steeds aan de orde van de dag. Vervat ziet dat als een hooliganisme bevorderend element. ‘Soms zien we ze nog met poeder op hun neus bij de Arena aankomen. Het opgefokte gedrag is daar altijd een gevolg van.’ Het selectieve geheugen is tot een eigenschap van hooligans geworden. Bij het zoeken naar een aanleiding om rotzooi te schoppen wordt vaak erg lang in de tijd teruggegrepen. Desnoods wordt een incidentje van vijf jaar geleden: “In Sittard kreeg een van ons een klap van een Fortuna aanhanger” aangehaald om vervolgens deze supporters bij Ajax een ‘warm’ onthaal te geven.

Veiligheid versus commercie
Het primaat van de verantwoordelijkheid voor de zorg van veiligheid rond voetbalwedstrijden ligt bij de Koninklijke Nederlandse Voetbal Bond (KNVB) en de Betaald Voetbalorganisaties (BVO’s).Eenvoudig gezegd organiseert de KNVB de competitie en de BVO’s de wedstrijden die zij spelen. Dat een enorme organisatie nodig is om alle (veiligheids)maatregelen te treffen is inherent aan de verantwoordelijkheid. De afgelopen jaren is de beveiliging rondom wedstrijden enorm verbeterd. Daar waar de politie het vroeger als zijn verantwoordelijkheid zag ligt dat nu bij KNVB en BVO’s. In het stadion wordt de lijn gevolgd dat de stewards daarin voorop gaan. Kunnen zij het niet meer af dan wordt de beveiliging ingeschakeld. Daarna komen pas de supporterbegeleiders en in laatste instantie de Mobiele Eenheid. De voetbalclubs en de politie zouden dezelfde belangen moeten hebben. Ajax interpreteert  de belangen anders dan de politie. Een voorbeeld zijn de fakkels. Ajax kan een boete krijgen als een fakkel in het stadion ontstoken wordt. De Rouville geeft aan: ‘Ajax is erg gebrand om mensen aan te laten houden voor het ontsteken van fakkels. Zij krijgen dan de naam van de overtreder en kunnen een eventuele schadeclaim van KNVB of UEFA op deze overtreders verhalen.’ Dit gaat vaak om grote bedragen. Vanuit commerciële belangen wordt het aansteken van fakkels aangepakt. Deze strenge aanpak geldt niet op andere terreinen. Bij discriminerende spreekkoren tijdens wedstrijden dienen beide besturen tot overleg te komen in verband met het mogelijk stil leggen van de wedstrijd. ‘Het hele stadion heeft de spreekkoren gehoord, maar de beide club besturen niet’. Mooij stelt: ‘Commerciële belangen prevaleren boven de afgesproken beleidslijnen.’
De infrastructuur rond de Arena levert ook de nodige problemen op. Bij Europese wedstrijden bestaat geen verplichte wijze van aanvoer van uitsupporters. Zij komen per trein, vliegtuig, bus en auto, al dan niet georganiseerd, en willen vaak toch ook even Amsterdam in. Dit leidt tot een gefragmenteerde aanvoer van de uitsupporters bij het stadion. Ondanks onze verzoeken daartoe moeten de uitsupporters vanaf P-bus een paar honderd meter lopen door andere supporters heen.  
Het fouilleren is nog steeds een veiligheidsmaatregel die verbeterd kan worden. De stewards fouilleren aan de Zuidzijde (harde kern Ajax) en bij de ingang van vak 410 (Dit wordt het sfeervak genoemd waar de jonge garde huist), elke bezoeker van het stadion. Bij andere toegangen is dat minder frequent. De Rouville springt op en laat een doos met fakkels zien en demonstreert hoe ze fakkels naar binnen smokkelen. ‘De mooiste truc is als ze met een hotdog de Arena binnenkomen. Het worstje is vervangen door een fakkel en bij fouillering wordt de aandacht van het broodje afgeleid.’  Ook vrouwen en kinderen worden ‘gebruikt’ om fakkels en andere spullen naar binnen te smokkelen. Daarnaast hebben de organisatoren van het sfeervak toegang tot de tribune buiten de wedstrijden om. Zij kunnen dan vlaggetjes op de stoelen leggen, maar kunnen andere spullen “klaar” leggen. Overigens betaalt Ajax de kosten die gemaakt worden voor het sfeervak.

Daarnaast hebben de supporters, al dan niet georganiseerd, het Ajax bestuur in een houdgreep. Na overleg van de supportersraad werd het bestuur gedwongen onder meer de veiligheidsfunctionaris te ontslaan en het contract met het beveiligingsbedrijf op te zeggen. Volgens Mooij was dit bedrijf een doorn in het oog van de supporters: ‘Allemaal brede sportschool jongens die niet opzij stapten als er hooligans aankwamen. Kennelijk vormden zij een bedreiging en met verfijnde technieken is het Ajax bestuur gedwongen het contract te beëindigen.’
Het is mogelijk om met een stadionverbod de Arena binnen te komen. De controle daarop is niet sluitend.’Heb je geen markante kop, dan kom je eenvoudig binnen als je een stadionverbod hebt. Het is eenvoudig om een seizoenskaart en een legitimatiebewijs van een ander te laten zien’, volgens Mooij. Dat daar verbeteringen mogelijk zijn is evident volgens De Rouville: ‘Op elke clubcard het burger service nummer en een foto maakt het een stuk moeilijker om binnen te komen met een stadionverbod.’
Er is een goed convenant tussen de gemeente Amsterdam, Ajax, de Arena, het Openbaar Ministerie en de regiopolitie Amsterdam-Amstelland gesloten. Op beleidsniveau is er elke zes weken overleg en elke maandag wordt er goed overleg gevoerd op operationeel niveau met alle partners erbij, waaronder ook bijvoorbeeld de vervoersmaatschappijen. Vanuit deze overleggen komt veel tot stand en is het ketenpartnerschap gestalte gegeven. Er zijn korte lijnen en er wordt goed samengewerkt. Doorpakken is ook een belangrijk gegeven en Ajax maar ook de KNVB zouden daarin kunnen verbeteren. ‘Na de wedstrijd van Ajax in Duitsland tegen Werder Bremen hebben wij aan Ajax zes namen doorgegeven van supporters die zich strafrechtelijk misdragen hebben. Helaas is daar niets mee gedaan’, constateert Mooij en vervolgt: ‘Het zelfde geldt voor de KNVB. Bij overtreding van het stadionverbod volgt een civielrechtelijke boete. Bij elke overtreding wordt de boete hoger. Maar na een paar overtredingen stopt de KNVB het betekenen via de deurwaarder. De betrokkene wil niet betalen. De KNVB laat naar onze mening het kostenbelang boven het belang van doorpakken teveel wegen.’
De bewijslast is niet eenvoudig bij openlijke geweldpleging. En dan vooral lid 2 van dit artikel. Er moet toch altijd een uitvoeringshandeling worden waargenomen. In de komende maanden vinden enige terechtzittingen plaats waarin geprobeerd wordt om hooligans toch voor dit artikellid veroordeeld te krijgen.

Slagvaardigheid politie
De politie is toch wel te typeren als de initiator van vele maatregelen rondom de Arena. Ook in de uitvoering wordt vaak de operationele regie in handen genomen. ‘Er is een behoorlijk bestand van personen die voetbal gerelateerde delicten gepleegd hebben. Dit bestand en het bijhouden van dossiers vond al plaats voor dat Hooligans in Beeld ontwikkeld werd’, stelt De Rouville. ‘Het bijhouden van dit bestand levert meer dan alleen informatie op’, aldus De Rouville, ‘Van voetbalvandalen leveren wij voor de vervolging een compleet dossier aan met alle gepleegde voetbal gerelateerde delicten. Ook de videobeelden krijgen steeds meer een belangrijkere rol in de procesvoering. Beelden completeren het proces-verbaal.’ Commandanten die regelmatig bij voetbalwedstrijden leiding geven aan de openbare orde organisatie lopen regelmatig met de supporterbegeleiders mee.  Toch zijn de geïnterviewden van mening dat de politie minder incident gericht zou moeten zijn. Volgens Mooij dient er meer te worden geleerd uit de ervaringen: ‘Overigens geldt dit niet alleen voor de politie. Bij elke huldiging van Ajax wordt er te weinig aandacht geschonken aan maatregelen die de echte bedoelingen van hooligans kunnen dwarsbomen.’

Sleutel tot succes
Eensgezind  zijn de geïnterviewden over het hooliganisme. Alle maatregelen ten spijt, zal die kleine groep hooligans altijd voor problemen zorgen, zowel rond voetbalwedstrijden als bij andere gelegenheden. Het moet minder interessant gemaakt worden voor de hooligans. Hooliganisme oefent een sterke aantrekkingskracht uit op jongeren. Met een grote groep gelijkgestemden door Amsterdam lopen onder het uitroepen van “Amsterdam, hooligans” is daar een voorbeeld van. Een hogere strafmaat kan een belangrijke rol spelen in het terugdringen van hooliganisme. ‘De strafmaat in Engeland op het betreden van het speelveld is 10.000 pond. Als je niet kan betalen ben je verplicht om zelfs een lening af te sluiten of de hypotheek op je huis te verhogen’, aldus Mooij, ‘Als je in Nederland een paar keer aangehouden bent voor aan voetbal gerelateerde delicten en je komt er vanaf met 60 uur dienstverlening is dat ook niet echt afschrikwekkend.’ Mooij haalt, als voorbeeld van streng straffen, de casus aan van een Ajax supporter: ‘Deze supporter ging er vanuit dat in Saoedi-Arabië de overheid net zo een gedoogbeleid toepast als de Nederlandse overheid. Hij is tot vier jaar cel veroordeeld vanwege het bezit van verdovende middelen. Dit is het andere uiterste. Zwaarder straffen zou zeker preventieve werking hebben.’
Een meldplicht voor hooligans wordt wel als een middel gezien om het hooliganisme in te perken. Het op een centraal punt melden en daar de wedstrijd tijd uitzitten zou een goede uitvoering van de meldplicht zijn. Voetbalvandalen kunnen vrij onopvallend in de maatschappij begeven. Niemand weet dat zij ernstige delicten plegen. Totdat de politie de straat inkomt en in de woning van een hooligan een inval doet. De hele buurt spreekt er over. “Blaming and shaming” zou een mogelijkheid kunnen zijn. De Rouville zegt daar over: ‘Laat beelden zien op de televisie wat hooligans allemaal doen en hoe ergerlijk en crimineel hun gedrag is.’
Ook het uitbreiden van bevoegdheden om tot een vorm van controle te komen op de harde kern hooligans zou het werk van de politie vergemakkelijken. Informatie is cruciaal om tot een goede risico inschatting te komen. Alleen de politie moet hemel en aarde bewegen om daar achter te komen. De moderne communicatietechnologie speelt daarin een rol. Mooij bepleit: ‘Het is volgens strafvorderlijke regels alleen bij de verdenking van een ernstig strafbaar feit mogelijk om een telefoon te tappen. Een vorm van controlebevoegdheid om bij de echte hooligans tot het preventief tappen van telefoon en internet over te gaan zou daarin een belangrijke stap betekenen.’
Een andere maatregel om hooliganisme in te dammen is het invoeren van preventieve hechtenis. Bij groepen hooligans die zich verzamelen om tot actie over te gaan past bestuurlijke ophouding het beste. Dat kan ook toegepast worden bij de hooligans die al leuzen schreeuwend de stad onveilig maken en daarmee andere personen angst inboezemen.

Afsluitend
Er is de afgelopen jaren veel bereikt in de bestrijding van voetbalvandalisme. De ketensamenwerking is van de grond gekomen, de verantwoordelijkheden beter verdeeld en de partners geven steeds meer belang aan de veiligheid rond voetbalwedstrijden. De pakkans is mede door informatie over en meer aandacht voor de strafrechtelijke vervolging van hooligans significant gestegen. Dit leidt overigens weer tot nieuwe tactieken bij de hooligans. Zo blijft het balletje rollen.