Tijdschrift voor de politie

Het eerste hoofdstuk is een inleiding op een veranderende wereld en de consequenties die dat heeft voor communicatie. De auteurs spreken van een nieuw ontstane (internationale) communicatiesamenleving. In dit deel worden de bouwstenen aangegeven voor hun visie op de verhouding autoriteit – burger. Deze visie komt in de overige hoofdstukken steeds terug, niet altijd expliciet maar wel als een onderliggende theorie. Het boek laat zich dan ook op twee manieren lezen. Als leerboek over alles wat er komt kijken bij communiceren (en dan met name gericht op risico, crises en rampen) én als boek over de consequenties van de communicatiesamenleving voor de verhouding autoriteit – burger.

Het leerboek is zeer uitgebreid in de kennisoverdracht. Indien gewenst leert het boek alles, zo niet veel, over betrokken partijen, communicatieplannen, aanpak en de diverse typeringen van incidenten. De organisatorische samenstelling van diverse organisatieonderdelen op lokaal, regionaal, provinciaal en landelijk niveau wordt uitgelegd. De organisatie van Nederland in veiligheidsregio’s, de taken en verantwoordelijkheden van het NCC, onderscheid van gebeurtenissen naar GRIP-niveaus, alles komt aan de orde. Het boek staat vol met schema’s en overzichten over de typering en duiding van risico’s, doelgroepen bij communicatie, boodschappen, middelen en timing. Dit is eigenlijk basiskennis,maar het wordt zo gedetailleerd onderverdeeld dat het ook, vooral, als naslagwerk moet dienen.

Daarnaast geven de auteurs inzicht in hun visie op de communicatiesamenleving. Met name deze passages in het boek zijn interessant voor bestuurders en hulpverleners.
De wereld is veranderd: kennis, informatie, zendtijd en zendmogelijkheden zijn niet meer exclusief. Iedere burger heeft de mogelijkheid om zelf informatie breed te verspreiden. Een eigen internetsite (aardig voorbeeld is www.stopumts.nl) is zo begonnen. De overheid bepaalt niet meer wanneer er over iets gecommuniceerd wordt en de ontvanger bepaalt of een autoriteit erkend wordt ja of nee. De professionele media maakt inmiddels dankbaar gebruik van niet-professionale ooggetuigenverslagen. De gemiddelde lezer kent uit eigen ervaring ook wel voorbeelden van rampen, al dan niet internationaal, waarbij veel beeldverslag door niet-professionals werd gedaan en waar de professionele media pas later bij kwamen. Dat is ook onvermijdelijk nu bijna iedere mobiele telefoon een (video-)camera heeft. De toevloed van nieuwe beelden is zo groot dat het voor de autoriteiten niet meer mogelijk is om de eigen strategie te bouwen op geverifieerde, eigen waarnemingen. Ook wordt de publieke opinie veel rechtstreekser in het hart / gevoel geraakt door de vele persoonlijke beelden. Een overheid die dan alleen vanuit feiten ‘zendt’ loopt dan achter de feiten aan.

Deze ontwikkelingen passen op zoveel meer dan alleen de communicatie bij rampen en crises. De auteurs hadden wat mij betreft hier nog wel meer aandacht aan mogen besteden. Er wordt een aantal mooie voorbeelden gegeven waaruit blijkt dat de feiten het kunnen verliezen van de publieke opinie (bijv. Shell versus Greenpeace rondom de Brent Spar). Ik heb echter de indruk dat er al een zekere ontvankelijkheid bij de lezer moet zijn wil er draagvlak komen voor een gewijzigd inzicht rondom de communicatieaanpak. De auters stellen dat reputatiemanagement oud (en niet meer passend) is en relatiemanagement nieuw (en nu wel passend) is. Maar om een ingesleten manier van communiceren te veranderen is naar mijn oordeel meer overtuigingskracht nodig. De ontvankelijkheid past natuurlijk wel bij de primaire doelgroep van HBO-studenten. Het fundamenteel veranderen van het wereldbeeld van de conservatieve heersende orde is waarschijnlijk niet de ambitie van de auteurs. Als je vanuit het tactisch of strategisch niveau van de politie en de rest van de overheid deze communicatiesamenleving met bijbehorende spelregels erkent, betekent dit wat voor de eigen organisatie en aanpak van incidenten en contacten met burgers.

Het boek zal de reeds geïnteresseerde, veranderingsbereide lezer kunnen helpen zijn organisatie klaar te stomen voor de communicatiesamenleving. Ook geven de auteurs een aantal aardige praktijkvoorbeelden van communicatie over grootschalige gebeurtenissen, hoe het wel en hoe het niet moet. Communicatie is niet exclusief te claimen en het zenden van een boodschap is niet hetzelfde als communicatie. Als epiloog is er een fictief maar realistisch scenario van een uitslaande brand in een trein op een station waarin de gemeentevoorlichtster wordt gevolgd. De door het hele boek aangegeven uitgangspunten worden daarin min of meer gecombineerd. De voorlichtster wordt naar mijn mening iets te geweldig neergezet maar als afronding van het boek is het goed. Visie en praktijk worden zo gecombineerd. En dat zal ook het doel zijn geweest van de auteurs.

Frank Regtvoort, Hans Siepel (2009), Risico- en crisiscommunicatie. Succesfactor in crisissituaties, Uitgeverij Coutinho, ISBN 978 90 4690 184 7, 227 pagina’s.