Tijdschrift voor de politie

Het pogen de toekomst te verkennen doet momenteel opgang onder beleidsmakers. De meest gebruikte methode daarbij is de scenariostudie. Scenariostudies staan echter aan methodologische kritiek bloot, onder meer vanwege de verregaande simplificatie die vaak wordt toegepast om het aantal variabelen hanteerbaar te houden. Het is daarom verheugend dat er een boek over toekomst verkennen op de Nederlandse markt is verschenen waarin de auteur stelt dat complexiteitsreductie niet de goede manier is om met de complexe werkelijkheid om te gaan, omdat dat fatale blikvernauwing oplevert.
Herman Rottinghuis, in 1990 medeoprichter van Stratix Consulting Group, behoort tot de meest ervaren Nederlandse management consultants. In zijn boek ‘Futuring’ introduceert hij de methode van ‘bewust anticiperen’, waarbij men in plaats van in te schatten of iets zal of kan gebeuren, zich voorstelt dat het gebeurd ís en vervolgens probeert te begrijpen hoe dat kon. Niet voorspellen dus, maar in retrospectief naar de toekomst kijken (‘backcasting’). De auteur beschrijft hoe, door een weliswaar intensief proces, de leiding binnen een organisatie tot gemeenschappelijk anticiperen kan komen. In het door Rottinghuis ontwikkelde Futuring komen twee bekende methoden in één kader samen: bevlogen visieontwikkeling en bedachtzame scenarioplanning. De ambitie is om strategische managers te brengen van de gebruikelijke verrassing en verwarring bij onverwachte gebeurtenissen tot vroegtijdige herkenning en adequate reactie. Hierbij gaat het er om, mensen te inspireren en de dynamiek en complexiteit van de omgeving in te zien, en daarbij het ondenkbare te durven denken. De auteur legt uit welke belemmeringen wij ondervinden bij het denken over nieuwe ontwikkelingen, en hoe daarmee om te gaan. Rottinghuis ziet het stimuleren en faciliteren van mensen om op zoek te gaan en te blijven naar nieuwe werkelijkheden en denkschema’s als de belangrijkste rol van de hedendaagse manager. Maar dan wel met Hollandse nuchterheid, getuige zijn advies: “ga in elk geval niet voorspellen, of wat daar in de verste verte ook maar op lijkt”. Met dit boek kan een werkgroep Toekomstverkenningen zo aan de slag, al zal er wel een aantal weken werk mee gemoeid zijn.

Herman J.Th. Rottinghuis (2008). Futuring, de kunst van het anticiperen: toekomstbestender (strategisch) denken. Schiedam: Scriptum Management. 319 pp., ISBN 978 90 5594 5863