Graag stellen wij daarom het vernieuwde Korps landelijke politiediensten aan de lezer voor. Dit geeft direct de gelegenheid om corrigerend op te treden: afgekort heet ons korps ‘het KLPD’ en niet ‘de KLPD’ (zoals zelfs de eindredacteur van dit tijdschrift zegt). Ik schrijf ‘vernieuwd’, want sinds zijn geboorte in 1993 heeft het KLPD naast een enorme groei ook een aantal structurele wijzigingen ondergaan. De bijkomende naamswijzigingen van diensten hebben de zaken voor onze collega’s in de regio wellicht niet altijd helderder gemaakt.
 

Een rijke verzameling diensten

Uit welke diensten bestaat het KLPD in 2009? Hieronder volgt een kort voorstelrondje; grofweg in volgorde van leeftijd en toetreding.
1 De Dienst Waterpolitie (DWP), ooit begonnen als Rijkspolitie te Water, is actief op de hoofdvaarwegen en grote wateroppervlakten in Nederland. Bovendien is de DWP verantwoordelijk voor de politiezorg op de Noordzee en buiten de territoriale wateren.
2 De Dienst Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging (DKDB) is (on)zichtbaar als de waakzame vrouwen en mannen die VIP’s en bedreigde politici beveiligen. De DKDB heeft er de laatste jaren enorm veel werk bij gekregen en is daarom permanent op zoek naar nieuwe collega’s.
3 De Dienst Internationale Politie-informatie (IPOL, spreek uit ‘aipol’) is een huwelijk tussen de Dienst Nationale Recherche Informatie (DNRI) en de Dienst Internationale Politiesamenwerking (DINPOL), die op hun beurt ontstaan zijn uit de divisie CRI (Centrale Recherche Informatie). Een voorbeeld van een product is het Nationaal Dreigingsbeeld zware of georganiseerde criminaliteit (NDB).
4 De Dienst Verkeerspolitie (DVP) kent menig automobilist in de vorm van de Volvo’s op de autosnelweg. De DVP voert in samenwerking met buitenlandse collega’s ook Europese controles uit.
5 ‘De Nieuwe Dienst’ wordt een samenvoeging van de Dienst operationele Ondersteuning en Coördinatie (DOC), de Dienst Luchtvaartpolitie (DLVP) en de Dienst Levende Have Politie. DOC levert onder andere het Witte Dorp, DLVP observeert vanuit zijn helikopters en DLHP biedt honden en paarden aan (inclusief geleiders en berijders).
6 De Dienst Specialistische Recherche Toepassingen (DSRT) is met zijn technische knowhow de Willie Wortel onder onze diensten. Zaken zoals getuigenbescherming, infiltratie en ondersteuning bij gijzelingen en ontvoeringen zijn andere taken van deze dienst.
7 De Dienst Spoorwegpolitie (DSP) had als onderdeel van de NS al een lange staat van dienst toen het in 2000 onderdeel werd van het KLPD. DSP’ers tref je op onder andere de grote spoorwegknooppunten zoals Schiphol en Utrecht CS, maar ook in de verkeersstromen ertussen om onder andere zakkenrollerij te bestrijden.
8 De Dienst Nationale Recherche (DNR) richt zich op zware, georganiseerde criminaliteit met een nationaal en internationaal karakter. DNR is met zijn meer dan negenhonderd mensen de grootste dienst van het KLPD.
9 De Dienst Speciale Interventies (DSI) is de jongste en kleinste spruit van het KLPD. DSI bestrijdt terroristisch en/of grof geweld, hierbij eventueel geflankeerd door mariniers, marechaussees en collega’s uit de regio.

Naast bovengenoemde operationele diensten telt het KLPD nog een aantal ondersteunende diensten, die sinds 1993 flink aan de slag moesten om de extra diensten en collega’s een plek te geven. Verschillende salaris- en andere ICT-systemen schuif je nu eenmaal niet van de ene op de andere dag in elkaar.

Het KLPD telt zo’n vijfduizend werknemers en is gehuisvest op circa tweehonderd locaties in binnen- en buitenland.

Vergelijking met een regiokorps

Genoemde diensten vormen de thuisbasis voor onze dienders. Binnen de verschillende diensten worden onze vele specialismen onderhouden en ontwikkeld. De naam diensten drukt goed uit wat wij willen zijn: dienstbaar aan een veilig Nederland. Dit doen wij door enerzijds zelfstandig specifieke taken uit te voeren (zelf ‘boeven te vangen’) en anderzijds onze collega’s van ander korpsen te ondersteunen met onze expertise.

Dit alles gebeurt in aanvulling op het buurtgebonden werken dat de basis vormt van de Nederlandse politiezorg. Wat dat betreft zou je de positie van het KLPD kunnen vergelijken met de positie van een Centrale Recherche, Executieve Ondersteuning of Verkeerspolitie binnen een regiokorps: deze diensten opereren aanvullend op de districten (vergelijk: regio’s), waar nu eenmaal de bulk van het (‘gewone’) politiewerk gedaan wordt.

Een landelijk korps

De lezer zou de vraag kunnen stellen wat hebben die specialisten en diensten met elkaar gemeen? Het antwoord is de nationale insteek. Een TBP (te beveiligen persoon) blijft meestal niet binnen de grenzen van één politieregio. Hetzelfde geldt ook voor rivieren, autosnelwegen, spoorlijnen, luchtcorridors en het internet. En, zware, georganiseerde misdaad is vaak meer dan een lokale aangelegenheid. Ten slotte ligt het voor de hand om een 112-centrale en een schaars specialisme als de bestrijding van kinderporno landelijk te organiseren.

Het KLPD is meer dan een holding van een aantal landelijk opererende specialistische diensten. Omdat de samenwerking tussen de KLPD-diensten nog intensiever kan, stuur ik sterk op dit punt. De vier richtinggevende principes van de Nederlandse politie, zoals geformuleerd in het visiedocument Politie in Ontwikkeling (PiO) van de Raad van Hoofdcommissarissen (2005), gelden namelijk ook onverkort voor het KLPD:
1 brede, samenhangende taakuitvoering;
2 samenwerkingsgerichtheid;
3 resultaatgerichtheid;
4 ondergeschiktheid MET gezag.

Onze korpsbeheerder is de minister van Binnenlandse Zaken (sinds 2000, daarvoor was het de minister van Justitie). Het KLPD zit dicht op de nationale politiek en moet snel kunnen inspelen op politieke besluiten. Dat is nu eenmaal de taak van een landelijk korps.

De internationale dimensie

Als landelijk politiekorps is het KLPD het voor de hand liggende aanspreekpunt voor buitenlandse collega’s. Het contact met deze collega’s via onder andere het netwerk van liaison officers, Europol en Interpol zal de komende jaren alleen maar groeien, want wij hebben elkaar steeds meer nodig. In PiO hebben wij beschreven hoe ontgrenzing en de toenemende internationale stromen van mensen en goederen criminele netwerken steeds meer kansen bieden. En dat terwijl wij als politie worden beperkt door bestuurlijke, juridische, culturele en taalbarrières.

Natuurlijk is het prima dat collega’s van andere korpsen rechtstreeks contact hebben met buitenlandse collega’s. Het is echter belangrijk om te beseffen dat wij als Nederlandse politie bijvoorbeeld niet meewerken aan de veroordeling van iemand tot de doodstraf. Internationale politiesamenwerking is ook een specialisme.
KLPD-brillen: vijf operationele thema’s
Het gevaar van een specialist is natuurlijk altijd dat deze alleen oog heeft voor zijn of haar terrein en daarmee de wensen en behoeften van de andere specialisten of meer generalistische collega’s vergeet. Vandaar dat wij bezig zijn om in onze specialistische brillen speciale vlakken te slijpen. Wij zouden het KLPD niet zijn als we deze brillen geavanceerder maken dan een gewone bifocale leesbril. Onze brillen hebben vijf vlakken, overeenkomstig de vijf operationele thema’s die wij kennen:
1 nationaal en internationaal knooppunt voor informatie en intelligence;
2 bestrijding van de zware, georganiseerde criminaliteit en terrorisme;
3 toezicht en opsporing op de diverse verkeersstromen;
4 operationele ondersteuning;
5 bewaken en beveiligen;

Vanuit de uitvalsbasis van ieders specialisme focust een KLPD’er op één thema of zelfs meerdere thema’s tegelijk. In het kader van ons actieplan Wat Ons Bindt hebben we voor elk van deze thema’s operationele doelstellingen geformuleerd. Ook van een specialist mag je verwachten dat hij of zij actief is op de breedte van het politievak. Als je bijvoorbeeld tijdens een controle een stapel geld ziet liggen in een auto of boot, dan doe je daar natuurlijk iets mee.

Onze operationele thema’s helpen ons te kiezen welke specialismen wij verder ontwikkelen of eventueel afstoten. Ze verschaffen de buitenwacht helderheid over onze prioriteiten. Het KLPD kan veel, maar niet alles.

Porsches en prachtige pakken

Het KLPD is erflater van het Korps Rijkspolitie (de RP), dat onder meer met zijn Porsches tot de verbeelding van de burger sprak. Tegelijkertijd vormden deze snelle auto’s van de Algemene Verkeersdienst (AVD) te Driebergen (waar sinds 1993 de hoofdvestiging van het KLPD is) ook een bron van trots en nijd onder collega’s. De RP ontwikkelde een traditie van inventiviteit en innovatie om nieuwe zaken als files en treinkapingen het hoofd te bieden. Vanuit de gemeentepolitiekorpsen was er echter ook gemopper over RP’ers die zich in mooie pakken aandienden op een plaats delict, maar van wie je vervolgens nooit meer iets hoorde.

Het is nu moeilijk voor te stellen dat er in 1993 bijna geen KLPD was geweest, want aanvankelijk zou de RP volledig worden opgedeeld. In zijn beginjaren heeft het KLPD geleden onder het gevoel een ongewenst kind van de reorganisatie te zijn. Inmiddels zijn we, zonder dat we er zelf om vroegen, uitgegroeid tot één van de grootste politiekorpsen van Nederland.

Als korpschef van het KLPD wil ik dat ons korps nu met gepaste trots een stap naar voren doet. Assertiever mag het zijn landelijke rol pakken als dienstbaar specialisme-knooppunt en mag daarop natuurlijk ook aanspreekbaar zijn. Dat geldt met name voor het grootste probleem waarmee de Nederlandse politie – en veiligheidsorganisaties in de hele wereld – kampen: gebrekkige informatie-uitwisseling. Verwijten maken is in dit opzicht weinig productief. Als je iets wilt ontvangen, kun je het beste beginnen met geven. Dat geldt zeker op het gebied van informatie en intelligence en het wederzijdse vertrouwen dat daarbij hoort. Het KLPD als facilitator van het Nationaal Informatie Knooppunt (NIK) van de Nederlandse politie heeft hierin een speciale verantwoordelijkheid.
Netwerksamenleving vraagt om een netwerkorganisatie
We moeten toegeven dat PiO zware kost is, maar het is de moeite waard om het visiedocument, eventueel in vogelvlucht, te lezen. De daarin geschetste ontwikkeling naar een netwerksamenleving zien we zich dagelijks voltrekken. Let maar eens op de termen ‘netwerk’, ‘knooppunt’ en ‘stroom’ (= verbinding tussen twee knooppunten), die in dit artikel en ander publicaties opduiken.

Een netwerksamenleving vraagt om een netwerkorganisatie. Criminelen weten dit al, want zij organiseren zich eerder in flexibele netwerken dan in piramidestructuren. Als politie kunnen wij hiervan leren. Buiten piekuren is het zaak om te bouwen aan je relaties met collega-knooppunten zodat je in tijden van crises de benodigde nummers in je mobiel hebt staan en snel een hecht team kunt vormen.

Voor een netwerkorganisatie is de structuur van ondergeschikt belang; het gaat om een cultuur van vertrouwen, elkaar zaken gunnen en – om een voor sommigen oubollig woord te gebruiken – dienstbaarheid. Een ander kenmerk van een netwerkorganisatie is dat deze kennisintensief is en dit brengt ons weer op het punt van informatie: de zuurstof van de politie. Een collega of partner gevraagd of ongevraagd van relevante kennis voorzien is geen onderdanigheid. Het is gewoon een kwestie van zakelijke wederkerigheid: de kans dat jij op jouw beurt ongevraagd een gouden tip krijgt wordt veel groter.

Even Driebergen bellen?

Tja, zult u als collega van een regiokorps misschien zeggen. Mooie woorden, maar wat kan het KLPD nu voor mij betekenen? Ons antwoord is: veel, maar niet alles. Wij hebben onze eigen zelfstandige taken op het gebied van opsporing en handhaving met bijbehorende resultaatverplichtingen. Tegelijkertijd stellen we graag – voor zover onze capaciteit dat toestaat – onze specialistische expertise beschikbaar aan collega’s. Dit kan bestaan uit een helikopter, een dregteam, werken onder dekmantel en nog veel meer. Hierbij mogen we een geheim verklappen: de ondersteuning van bijvoorbeeld een onderzoek met behulp van specialistische zoekapparatuur is gratis. Bel 0343-535353 en de medewerkers van ons Centraal Loket helpen u graag verder.

Tot slot

Het KLPD heeft als dienstbaar specialisme-knooppunt een unieke positie binnen het concern Nederlandse politie. Ons korps vormt een natuurlijke aanvulling op de 25 regiokorpsen. Wij zijn ervan overtuigd dat het KLPD met zijn specialismen en zijn (inter)nationale karakter kan helpen verbinden wat nu door structuur gescheiden lijkt te zijn.