Een groep van 21 collega’s uit het hele land en uit alle geledingen van de politiewereld is op 22 april in Drachten voor het eerst bij elkaar. Gezamenlijk analyseren ze ongeveer honderd Friese plankzaken. Volgens Truus Duisterwinkel, analist in het korps Fryslân, kent de Friese politie er op dat moment zo’n duizend in totaal. ‘Maar zijn dat allemaal wel echte plankzaken? Om straks goed op te kunnen ruimen, moeten we eerst weten waar we het over hebben. Wat ligt er eigenlijk op die plank?’

Het doel van de middag in Drachten is een methode te ontwikkelen om alle plankzaken te ordenen. Een methode die zorgvuldigheid aan snelheid koppelt en die zijn basis heeft in de ervaringen van de politie. Duisterwinkel: ‘We kieperen de zaken uiteraard niet simpelweg over de schutting van het OM. Wij ontwikkelen een manier om zorgvuldig in kaart te brengen welke vervolgstappen nodig zijn om een zaak juist af te handelen. Moet er nog een getuige of verdachte gehoord worden, of is het wachten op een beslissing van de officier van justitie of een uitslag van het NFI? Naast zorgvuldig moet de methode ook efficiënt zijn. We willen zo snel en makkelijk mogelijk veel zaken doornemen, ordenen om zo goed voorbereid te zijn op de opruimdag.’

Leren van experts

Een lastige klus, maar gedurende de dag in Drachten komen bruikbare inzichten naar voren. Hans Regterschot, programmamanager van het lectoraat Intelligence aan de Politieacademie en een van de vijf initiatiefnemers: ‘Aanvankelijk bekeken we de zaken vanuit de vraag wat er allemaal al aan gedaan was. Dat schoot niet erg op. ”Als we zo doorgaan dan lukt het nooit”, zo verwoordde een van de deelnemers het terecht. We moesten het over een andere boeg gooien: Wat moet er nu nog gebeuren om de zaak op te ruimen? Dat bleek een stuk sneller te gaan. Op het eind van de dag hadden we alle zaken doorlopen en per zaak geïnventariseerd wat er nog moest gebeuren.’

De dag in Drachten leidde tot meer inzichten en een methodiek die sindsdien verder wordt geslepen door onder andere Gertrin van Lune, Hoofd Analyse en Informatiebeheer Utrecht. Regterschot: ‘Experts namen de andere deelnemers aan de hand van voorbeelden mee in de wereld van plankzaken. Hun tips bij het lezen en ordenen van plankzaken bleken de andere deelnemers op weg te helpen.’

Scepsis

De ambitie is torenhoog, erkent Regterschot. ‘Plankzaken zijn een groot collectief probleem van de Nederlandse politie en niet alleen een zaak van opsporing. Het raakt ook de basispolitiezorg, de collega’s van de intake, de openbare orde. En nog belangrijker, het ondergraaft het vertrouwen van de burger in de politie. En dan komt er een beweging die beweert die zaken in één dag op te kunnen ruimen. Natuurlijk roept dat scepsis op, maar wij geloven dat het, met de hulp van velen, te doen is. Belangrijk daarbij is het feit dat het een collectieve actie wordt. Als je deze zaken serieel aanpakt, werkt dat vertragend. Als je gezamenlijk op één dag eraan werkt, dan geeft dat energie. En je kunt direct bij de collega terecht die je op dat moment nodig hebt. Natuurlijk vraagt het om een gedegen voorbereiding zodat er een goede methodiek en organisatie staat.’

Transparantie

De initiatiefnemers benadrukken dat ze de plankzaken niet oplossen, maar opruimen. Dat betekent dat aan het eind van de dag voor alle zaken geldt dat men weet wat de status is en dat de aangever die dag terugkoppeling krijgt daaromtrent. Gaat-ie bijvoorbeeld naar het OM, is er nog info nodig, welke, of wordt-ie stopgezet. Die transparantie, dat is belangrijk, zo benadrukken ze. Aandacht voor de aangever vormt voor hen een belangrijke motivatie voor de opruimactie. Achter iedere plankzaak schuilt immers een verhaal, soms een met veel emotie. Naast het schoon schip maken, is een belangrijke doelstelling dat de politie leert hoe in de toekomst om te gaan met de intake en afhandeling van zaken, om het aantal plankzaken in de toekomst te reduceren. Het concept van directe afhandeling dat momenteel binnen politie en OM wordt geïntroduceerd sluit daar wellicht goed bij aan. De praktijkervaring met deze methodiek van plankzaken opruimen kan ertoe bijdragen dat deze in de toekomst met enige regelmaat worden opgeruimd. Cees Sprenger, lector Lerende Politieorganisatie aan de Politieacademie en een van de initiatiefnemers van het initiatief, zal met collega-lectoren onderzoek doen naar de opruimdag om het leereffect voor de politie te vergroten.

Collectief

De ‘opruimdag’ is inmiddels besproken met politiemensen uit alle geledingen, van de board opsporing tot de rechercheurs, van wijkagenten tot korpschefs. Velen zijn enthousiast, maar er heerst ook twijfel. Regterschot: ‘Sommigen twijfelen aan de haalbaarheid, maar niemand heeft argumenten waarom het niet zou kunnen.’ Inmiddels is het initiatief door Nathalie Kramers, korpschef korps Fryslân ook in de Raad van Korpschefs ingebracht. Ook het OM in Leeuwarden is op de hoogte en welwillend. Realisatie van de ambitie om in één dag alle duizend Friese plankzaken op te ruimen zou immers grote consequenties hebben voor het OM. Verder maken met name vertegenwoordigers van de korpsen Rotterdam-Rijnmond en Utrecht deel uit van het initiatief.
Vanuit deze korpsen is een ambassadeur, respectievelijk Gertrin van Lune en Cathelijne van der Schoot, en steunt de korpsleiding het initiatief. ‘Die ambassadeurs werven we ook in andere korpsen. De ambitie is om de plankzaken collectief landelijk aan te pakken.’