Politie nauwelijks voorbereid op NBC-terrorisme

Binnen de rampenbestrijding heeft iedere hulpverleningsdienst zijn eigen verantwoordelijkheid. Ook de taken van de politie bij rampen zijn beschreven. Vastgesteld is voor welke processen de politie de (eind)verantwoordelijkheid heeft. Hoe zien deze processen eruit in het perspectief van een aanslag met nucleaire, biologische en chemische wapens? Ex ergo, hoe is de politie voorbereid op NBC-terrorisme?



Het juninummer van dit tijdschrift  was geheel gewijd aan het thema terrorisme. Ook het NBC-terrorisme2 kwam daarbij goed aan bod. Preventie en proactie werden in dit nummer uitvoerig belicht, veelal rond het centrale item informatie. Dat zijn ongetwijfeld ook de belangrijkste actoren in de veiligheidsketen. Maar het verbaasde mij dat, in het licht van NBC-terrorisme, de actoren preparatie, repressie en nazorg weinig aandacht kregen. Of eigenlijk verbaast het mij niet, want de Nederlandse Politie is hierop onvoldoende voorbereid of ingericht. Het ontbreekt met name aan voldoende persoonlijke beschermingsmiddelen. Hierdoor kan de uitvoering van politietaken bij NBC-aanslagen in het gedrag komen.
 

Scenario's
Sinds 11 september is in de rampenbestrijding het ondenkbare denkbaar en het onmogelijke mogelijk. De wereld van de bestrijders staat op zijn kop. Volgens R. Spaaij en F. Van der Veen is er maar in geringe mate sprake van dreiging en bestaat er dus weinig kans op een NBC-aanslag. Tegelijkertijd signaleren zij een grotere bereidheid tot het plegen van NBC-aanslagen door terroristen. Een grotere kans op NBC-aanslagen dus, hetgeen onderschreven wordt door dhr E. Akerboom, directeur van de AIVD.3 Maar de discussie over de kans, doet niets af aan het feit dat een NBC-aanslag kan plaatsvinden. En dat gegeven is het uitgangspunt in de rampenbestrijding. Vervolgens wordt bekeken welk scenario reëel is. Wat voor soort aanslag, met welke hoeveelheden, waar et cetera. Daarin kán de informatie van politie en AIVD een rol spelen, maar dat is niet noodzakelijk. Ook experts van de brandweer beschikken over veel kennis op NBC-gebied. Een scenario met een omvangrijk bron- en effectgebied is snel geschetst. Denk maar eens aan een scenario met een 'vuile' bom in een voetbalstadion of tijdens een popconcert in de buitenlucht. Volgens insiders is het ook niet moeilijk om grote groepen mensen te besmetten of te infecteren met 'vervelende' virussen of toxische gassen of stoffen. Op internet staan daarvoor voldoende recepten.
 

Processen
Binnen de rampenbestrijding is iedere hulpverleningsdienst (brandweer, GHOR, politie en gemeente) verantwoordelijk voor de processen die aan die dienst zijn toegewezen.4 Zo is de brandweer verantwoordelijk voor de bronbestrijding en het redden van mensen, moet de GHOR zorgen voor medische hulp aan slachtoffers en draagt de gemeente zorg voor het opvangen van slachtoffers. De taken van de politie ten tijde van rampen zijn ook in processen gevat. Deze processen zijn omschreven5 en vastgesteld. De politie heeft (eind)verantwoordelijkheid in de volgende processen, op basis van prioriteit:
1 afzetten en afschermen;
2 ontruimen en evacueren;
3 verkeer regelen;
4 begidsen;
5 handhaven openbare orde;
6 strafrechtelijke opsporing;
7 identificatie van overledenen.

In het perspectief van een NBC-aanslag zien deze processen er als volgt uit:
 

Afzetten en afschermen
Het afzetten en afschermen van een plaats incident is voor de politie een reguliere taak. De plaats van het incident is het brongebied en het kan zijn dat daaromheen kunnen nog maatregelen moeten worden getroffen in het effectgebied. De politie spreekt dan van een binnen- en een buitencirkel. Op bepaalde plaatsen worden politiemensen gepositioneerd die zorgen dat er geen bevoegden de binnen- of buitencirkel kunnen betreden. Als er een NBC-aanslag heeft plaatsgevonden, veranderd er van alles. De politiekorpsen beschikken nauwelijks over persoonlijke beschermingsmiddelen, dus niemand mag het effectgebied in. Er kan dus geen binnencirkel worden gevormd. Maar ook voor de buitencirkel ontstaat er een probleem. In plaats van de mensen buiten de cirkel te houden (toestromende ramptoeristen) moeten nu mensen in het gebied worden vastgehouden. Deze mensen, bewoners, werknemers van bedrijven, toevallige passanten en dergelijke kunnen besmet zijn. Zij moeten worden gedecontamineerd voordat zij het gebied mogen verlaten. Gebeurt dit niet , dan bestaat de kans dat zij andere mensen buiten het effectgebied gaan besmetten en dat die besmetting zich als een olievlek uitbreidt. Maar dit betekent ook dat de politiemensen die hen moeten tegenhouden, besmet kunnen worden. Dat wil zeggen: als men over genoeg capaciteit beschikt om het effectgebied hermetisch te sluiten.
Over politieoptreden in het effect- of zelfs brongebied heb ik het dan nog niet gehad. Wat te doen met wijken die eventueel moeten worden ontruimd? Hoe voorkomen we paniek en wanorde bij een decontaminatielijn?6 En wie kan een eventueel nog steeds actieve terrorist uitschakelen?
Last but not least moeten we nog nadenken over het decontamineren van politiemensen, voertuigen en middelen (zoals communicatieapparatuur). Want natuurlijk moet worden voorkomen dat de politie de besmetting buiten het gebied brengt (zoals de mediaploeg die de vogelpest onlangs van Nederland naar België zou hebben gebracht).
 

Ontruimen en evacueren
Het redden van slachtoffers uit een rampgebied is een verantwoordelijkheid van de brandweer. Maar het evacueren van mensen uit het gebied is een taak die de politie dient uit te voeren, onder verantwoordelijkheid van de burgemeester. In theorie dient de brandweer onder dergelijke omstandigheden de evacuatie feitelijk uit te voeren, maar die beschikt over een minimaal aantal persoonlijk beschermingsmiddelen. Deze middelen zullen veelal zijn uitgegeven aan personeel dat is belast met reddingsactiviteiten en bronbestrijding, om erger te voorkomen. Ik vrees dat het gebied uiteindelijk niet kan worden geëvacueerd, omdat we niet over voldoende middelen beschikken om dat veilig te doen.
 

Verkeer regelen en begidsen
Het verkeer dient uiteraard ver om het effectgebied heen geleid te worden, hetgeen in de rampenbestrijding niet uitzonderlijk is. Voor het gidsen van hulpverleningsverkeer kunnen opstelplaatsen soms ver buiten het effectgebied worden benoemd. Dat zal zeker het geval zijn bij grote, uitgestrekte effectgebieden, zoals bij nucleaire rampen (tot wel 50 kilometer). Er kan heel wat (hulpverlenings)verkeersaanbod zijn om te begidsen, voor het bestrijden van de bron maar met name voor decontaminatie van besmette mensen. De politie kan het inkomend verkeer begidsen, in theorie tot de rand van het effectgebied. Verdere begeleiding het effectgebied  in naar uitgangsstellingen kan de politie zonder beschermingsmiddelen niet bieden.
 

Overige
Het verhaal wordt nu misschien wat saai, want ook het handhaven van de openbare orde (denk maar eens aan plunderingen in het getroffen effectgebied), het strafrechtelijk onderzoek en niet te vergeten, de identificatie van overledenen kan door de politie niet opgepakt worden, zonder beschermingsmiddelen.
Onderscheid reguliere en specialistische taken
Mijns inziens kun je onderscheid maken tussen reguliere politietaken tijdens en na NBC-aanslagen en specialistische politietaken. De reguliere politiemensen zouden hun taken moeten kunnen uitvoeren met behulp van goede adembescherming en een algemeen beschermingspak. Specialistische eenheden zouden een speciale uitrusting moeten hebben, afgestemd op hun specialistische taak: arrestatieteams en BBE's zouden andere pakken moeten hebben om hun taak naar behoren te kunnen uitoefenen dan bijvoorbeeld het RIT. En de beschermingsmiddelen voor politiemotorrijders moeten waarschijnlijk  weer aan heel andere eisen voldoen.
Daarmee is de kous niet af. Het optreden in chemiepakken beschermt niet tegen nucleaire straling. Het politieoptreden bij zo'n aanslag is niet onmogelijk, maar is wel een hoofdstuk apart. Verder vereist het optreden in chemiepakken een degelijke opleiding en vooral veel training. Dat kost tijd, veel tijd en ook dat is iets waar we als Nederlandse politie niet in ruime mate over beschikken. Het is dan ook een kwestie van keuzes maken. Misschien komt dan, in het kader van efficiency, de kans op een NBC-aanslag weer om de hoek kijken. Maar als we als politie onze taken naar behoren moeten kunnen uitvoeren bij een NBC-aanslag, dan is een degelijke – en vooral betere – preparatie een must! 

Bron: Het Tijdschrift voor de Politie, 2003, jrg. 65, nr. 9, p. 22-23

1 Het Tijdschrift voor de Politie nr. 6, 2003.
2 NBC: nucleair, biologische en chemisch (soms uitgebreid met radiologisch).
3 Eindhovens Dagblad, 25 juni 2003, AIVD: kans op aanslag neemt toe.
4 Processen zijn toegewezen in het Rampenplan van iedere gemeente.
5 Processen conform de Leidraad operationele prestaties, uitgave van het ministerie van BZK, augustus 2001.
6 Dit is een ontsmettingsopstelling van de GHOR, veelal met tenten, waarin de besmette mensen aan de ene zijde binnenkomen en aan de andere zijde ontsmet uitkomen.

Voetnoten

0 reacties

Reageer op dit artikel