Tijdschrift voor de politie

Dat er vaak een diep kloof gaapt tussen wat het beleid meent te weten en wat uit wetenschappelijk onderzoek blijkt, is genoegzaam bekend. Die kloof ligt ook ten grondslag aan dit SCP onderzoek. Aanleiding vormde het in brede – politieke – kring levende optimisme over de effecten van het programma ‘Naar een veiliger samenleving’ van de kabinetten Balkenende I en II. Een optimisme dat, in 2006, allerminst gedeeld werd door de Algemene Rekenkamer . De bijdrage van het beleid aan het oplossen van problemen was volgens de Algemene Rekenkamer ‘vrijwel niet na te gaan’. Dat vormde de directe aanleiding tot deze studie, van het Sociaal en Cultureel Planbureau, naar ‘het rendement van investeringen in veiligheid’.

De auteurs hebben, in een compacte maar degelijke studie, enerzijds achteraf de beleidstheorieën in kaart gebracht die aan de maatregelen in ‘Naar een veiliger samenleving’ ten grondslag liggen. Die beleidstheorieën worden vervolgens ook op hun plausibiliteit getoetst, aan de hand van beschikbare effectstudies. Anderzijds hebben Van Noije en Wittebrood, aan de hand van die (evaluatie)studies, geprobeerd na te gaan in welke mate allerlei maatregelen bijdragen aan het vergroten van de sociale veiligheid. Ze clusteren de vele maatregelen in een drietal ‘strategieën: rechtshandhaving, ondersteuning en hulpverlening en gelegenheidsbeperking. Overigens blijkt dat veel maatregelen niet of niet goed genoeg geëvalueerd zijn, zodat over hun uiteindelijke effecten weinig met zekerheid te zeggen valt.

Opvallend in deze studie is dat zo veel wordt bevestigd, dat we al wisten. Gevangenisstraf sec heeft weinig positief effect op specifieke recidive , de effecten van cameratoezicht zijn niet duidelijk, de gerichte inzet van politiecapaciteit op hot spots en hot times werkt wel, keurmerken – zoals het Politie Keurmerk Veilig Wonen – hebben positieve effecten en opvoedingsondersteuning heeft ook gunstige effecten.

Deze ‘herhaling-van-zetten’ is niet aan de onderzoekers te verwijten, maar aan beleidsmakers, die niet willen luisteren. Aardig voorbeeld daarvan vormt de veelpleger aanpak, een kernpunt uit ‘Naar een veiliger samenleving’. Van Noije en Wittebrood concluderen dat harder optreden op de korte termijn werkt. Op de langere termijn bestaat daar echter twijfel over, omdat er te weinig zekerheid is over begeleiding en coaching tijdens en na de detentieperiode. Dat kan er zelfs toe leiden dat gevangenisstraf niet tot minder maar tot meer recidive leidt.

Maar, de wetenschappelijk gefundeerde twijfel over het effect weerhoudt Hans Schönfeld – lid van de korpsdirectie in Amsterdam – er niet van om, kort na het verschijnen van de SCP studie, weer te pleiten voor zwaardere straffen – in het bijzonder langere gevangenisstraffen – voor veelplegers . En, hij is zeker niet de enige.

Dit SCP onderzoek illustreert dus vooral de moeizame relatie die vaak bestaat tussen beleid en wetenschappelijk inzicht. Maar de onderzoekers beperken zich niet tot het alleen maar bekritiseren van het gevoerde beleid. In hun afrondende hoofdstuk formuleren ze ook een aantal aanbevelingen voor nieuw beleid. Aanbevelingen als onder meer: de pakkans verhogen heeft een (generaal) afschrikwekkend effect, niet-strafrechtelijke afdoening is soms effectiever voor het terugdringen van recidive, straffen mét behandeling is effectiever dan enkel straffen, menselijk toezicht is belangrijk en technische beveiliging loont. Het zijn aanbevelingen die stuk voor stuk gebaseerd zijn op onderzoeken naar ‘wat werkt’ tegen criminaliteit en ordeproblemen.

De komende jaren zullen leren in hoeverre hierop gebaseerde en door de onderzoekers bepleite aanpassingen in het kabinetsprogramma ‘Veiligheid begint bij voorkomen’, de opvolger van ‘Naar een veiliger samenleving’ ook werkelijk tot stand zullen komen.