Wat maakte hem tot zo’n groot leider en wat kunnen wij – 200 jaar na zijn geboorte – van hem leren?
Abraham Lincoln had een sterke persoonlijkheid. Men zegt, dat hij zichzelf altijd onder controle had. Als hij kwaad was op iemand schreef hij een brief, die hij echter nooit postte. Hij beschikte over een ongekend doorzettingsvermogen. Tijdens zijn politieke carrière verloor hij acht verkiezingen. Hij mislukte twee keer als zakenman, verloor twee kinderen en was zes maanden bedlegerig door een ernstige zenuwinzinking. Maar hij gaf niet op.
 

Lincoln had visie en was zeer gedreven om zijn beoogde resultaat te behalen: ‘Onthoud altijd dat je eigen vastberadenheid om succesvol te zijn belangrijker is dan al het andere.’ Naast zijn werk wist hij zich goed te ontspannen. Hij las veel boeken –waaronder poëzie – en ontvluchtte de drukte en de hitte van Washington DC door tijdens de zomer in zijn buitenhuis te verblijven.
Hij kon goed omgaan met tegengestelde meningen en karakters. Dit ging zelfs zo ver, dat hij bewust enkele voormalige, politieke tegenstanders – met grote ego’s – opnam in zijn regering. Zijn rivaal Edwin Stanton, die zich laatdunkend en beledigend over hem had uitgelaten, benoemde hij tot minister van Oorlog. Salmon Chase, die regelmatig Lincolns gezag probeerde te ondermijnen, stelde hij aan als minister van Financiën. Hij koos voor het sterkste team en nam de initiële animositeit op de koop toe. Durven wij in 2009 vergelijkbare keuzes te maken?
 

Lincoln had geen officiële adviseurs. Bij het nemen van belangrijke beslissingen verzamelde hij informatie bij anderen, maar besloot hij – soms intuïtief – alleen. Op de avond van 30 juni 1862 voerde hij een ontspannen discussie in zijn zomerverblijf met een goede vriend over oorlog en poëzie. De volgende ochtend besloot hij 300.000 extra militairen in te zetten en startte hij zijn anti-slavernij politiek.
Lincoln had een groot gevoel voor humor, gelardeerd met zelfspot. Over zijn gebrek aan militaire ervaring grapte hij: ‘Weet U dat ik een oorlogsheld ben? Ik heb diverse bloedige veldslagen uitgevochten met muggen!’ Toch was hij als ‘Commander in Chief’ zeer succesvol. Zijn gebrek aan ervaring compenseerde hij door het bestuderen van tientallen boeken over oorlogsvoering. Hij gaf direct leiding aan de generaals van zijn leger en overvleugelde hen door zijn strategisch inzicht.
 

Als ‘Commander in Chief’ begaf hij zich graag onder zijn soldaten. Hij wilde door hen rechtstreeks geïnformeerd worden. In 1861 ontsloeg hij een generaal die zich – naar zijn mening – te veel isoleerde en daardoor de voeling met de praktijk verloor.
 

Lincoln was een begenadigd spreker. Hij vertelde graag verhalen en schreef zijn eigen speeches. Een daarvan – the Gettysburg Address – staat gegraveerd in zijn Memorial in Washington DC. In 272 woorden (1/3 van deze column) beschrijft hij waar de burgeroorlog om draait: vrijheid en gelijkwaardigheid voor iedereen. Ook andere toespraken van zijn hand worden alom beschouwd als literaire hoogstandjes. Hij was een strateeg. Hij was tegen de slavernij, maar bond alleen de strijd aan met de uitbreiding ervan en pleitte niet voor de volledige afschaffing. Hij realiseerde zich dat dat een té grote stap ineens was.
 

Hij gebruikte zelden zijn presidentiële macht om beslissingen af te dwingen. Hij gaf er de voorkeur aan om mensen met argumenten te overtuigen. Daartoe zocht hij hen op, vertelde hij verhalen en schreef hij brieven. Om draagvlak te creëren was hij zelfs bereid tot positieve discriminatie. Het verhaal gaat, dat Lincoln in 1862 een gebaar wilde maken naar de Duitse gemeenschap door colonel Schimmelfennig te bevorderen tot brigadier-generaal. De Minister van Oorlog Stanton protesteerde en stelde dat er betere kandidaten waren. Maar de President zei: ‘Zijn naam maakt dat verschil ruimschoots goed!’
 

Lincoln had niet alleen aandacht voor de inhoud. Ook het uiterlijk en het gebruik van symbolen waren voor hem van belang. Hij was – zeker voor die tijd – uitzonderlijk lang: bijna twee meter! Toch droeg hij altijd een hoge hoed, die zijn verschijning met circa 30 centimeter verlengde. Hierdoor torende hij hoog boven iedereen uit. Zijn karakteristieke ringbaard liet hij op latere leeftijd staan en hij liet zich regelmatig fotograferen; veel vaker dan in die tijd gebruikelijk was.
Ondanks zijn positie en zijn succes bleef Abraham Lincoln bescheiden: ‘Ik claim niet de controle te hebben gehad over gebeurtenissen, maar erken dat gebeurtenissen mij hebben gecontroleerd.’ En misschien was dat wel zijn sterkste eigenschap.