Hoe is het om in deze tijd burgemeester te zijn?.

‘Ik heb binnen het openbaar bestuur diverse functies mogen vervullen. Terugkijkend op de verschillende functies (Tweede Kamerlid, minister, vicepremier) die ik heb mogen vervullen is de functie van burgemeester wel het meest divers.
Aansprekend voor mij is de wijze waarop je als burgemeester direct en tastbare invloed hebt op lopende processen en zaken die de burgers dagelijks bezighouden.
Daarnaast geniet ik volop van de contacten met de burger die ik ontmoet in de stad, tijdens mijn werkbezoeken in de stad of in het stadhuis. Een mooi voorbeeld is als iemand roept dat hij/zij de burgemeester wil spreken geen afspraak meer hoeft te maken maar ‘gewoon’ naar de maandelijkse politieke markt kan komen om mij maar ook de wethouders en gemeenteraadsleden te ontmoeten.’
 

Heeft het bestaande burgemeesterschap ook nadelen?

‘Wanneer je bedoelt of het uitmaakt of de burgemeester gekozen is of door de Kroon benoemd? Ja, dat maakt een groot verschil. Hoewel het niet altijd even prettig is om bij de collegeonderhandelingen geen positie te hebben en zonder overleg te moeten ontdekken welke portefeuille het college nog voor jou in petto heeft, heeft de benoemde burgemeester grote voordelen!
De invoering van een gekozen burgemeester vereist nogal wat en dwingt de burgemeester zijn bestaande bemiddelende en veelal onafhankelijke rol in het college en de gemeenteraad op te geven. Of wij in ons land dit moeten opgeven valt te bezien (zie artikel Elzinga in Binnenlands Bestuur over onderscheiding Cohen).
De rol van de burgemeester zou compleet veranderen. Het betekent namelijk dat de gekozen burgemeester zijn eigen plan voor de stad maakt, zelf het college samenstelt en achteraf verantwoording aflegt over de behaalde resultaten.’

Je hoort vaak dat een bepaalde situatie de rol en relatie van de inwoners kleurt. Hebt u ook een dergelijk markant moment in uw loopbaan gehad?
 

‘Nee, ik heb geen markant moment in mijn burgemeestersloopbaan. Toen ik als burgmeester aantrad kende de Almeerse bevolking mij al vanuit het land. Dat had en heeft zijn voordelen wanneer ik elders pr voor onze stad maak en het vereenvoudigt het leggen van de contacten in de stad. Ik ben voor de burgers herkenbaar en direct aanspreekbaar. Ik ben ook niet een burgemeester die zonodig in een ‘beste lijstje’ moet komen en over bekendheid heb ik niet te klagen. De mensen herkennen mij en spreken mij gemakkelijk aan.
Opvallend is overigens wel dat inwoners met een allochtone achtergrond zich vrijer voelen om mij aan te spreken dan de autochtone burgers. Zij denken vaak ‘is dat niet…?’ maar zeggen het niet hardop.’
Als burgemeester en in de aan uw werk gerelateerde nevenfuncties wordt van u verwacht dat u gelijktijdig om veel verschillende borden tegelijk schaakt. Welke strategieën hanteert u zoal om uw doelen te bereiken?
‘Het is ongelofelijk belangrijk om over een goed netwerk te beschikken. Denk bewust na over het aangaan van relaties. Onderhoudt ze goed en realiseer je dat relatiebeheer ook betekent dat je moet geven en nemen. Denk wel goed na over de mogelijkheden om iets (in mijn geval) in het belang van de stad terug te kunnen doen.
Zakelijke relaties vragen onderhoud en dat betekent uitnodigingen aanvaarden, op (nieuwjaars)recepties verschijnen, markante momenten met elkaar vieren, relaties uitnodigen voor een kijkje achter de schermen en niet te vergeten in alle gevallen netjes afscheid nemen. Mijn ervaring is dat je in vredestijd kunt bouwen aan vertrouwen. Mijn advies is aan iedereen: denk bewust na over de relaties die je met bedrijven, instanties, ondernemers en bewoners wilt aangaan en investeer in deze relaties om in 'oorlogstijd' elkaar blindelings te kunnen vinden.
De praktijk laat zien dat het zinvol is om deze aanpak te kiezen. In Almere zijn wij de afgelopen periode letterlijk overvallen. Vooral het aantal overvallen op de supermarkten baarden ons zorgen.
Door onze directe contacten met de detailhandel en koepelorganisaties hebben wij een heldere aanpak ‘Stop overvallen’ kunnen starten en zijn onder andere de supermarkten bereid gevonden om ook bij kleine bedragen de klant te laten pinnen. Een mooi concreet voorbeeld van de winst van het investeren in een levend netwerk.’

Aan welke functie-eisen behoort een burgemeester naar uw mening te voldoen?

‘Je bent 24 uur per dag burgemeester. Iedereen die het vak van burgemeester ambieert, dient zich te realiseren dat nooit meer sprake is van vrije tijd. Je bent altijd in touw. Naast een aantal algemene functie-eisen doet het vak een groot beroep op de sociale intelligentie en sensitiviteit van een persoon.
Is het niet om een jubilaris te bezoeken dan sta je wel langs de lijn (Omniworld), breng je een bedrijfsbezoek, verricht je een openingshandeling bij een nieuwe instelling of leid je de onderhandelingen waarbij verschillende partijen zijn betrokken.
Het is een veelzijdige job maar ook een veeleisende baan waarbij de nodige creativiteit komt kijken om een goede balans tussen werk en privé te bewerkstelligen. Je hoeft als burgemeester niet altijd hard te werken maar je moet er wel altijd zijn!’

Politiebestel

‘Ik ben van mening dat er altijd een gezond spanningsveld behoort te bestaan tussen wat van landelijk moet (onder andere de aanpak van de georganiseerde criminaliteit) en wat lokaal geprioriteerd is (aanpak geweld, overvallen en dergelijke).
De Tweede Kamer maar ook de minister heeft de neiging om fietsendiefstal tot nationale prioriteit te verheffen maar komt er vervolgens niet meer op terug als het aankomt op het oplossen van het probleem. Wat mij betreft is regionaal een prima niveau om de balans te vinden tussen de nationale en lokale prioriteiten. En niet om het even, maar de regionalisering van 1994 was al een vorm van centralisatie! Ondanks het feit dat de grootte van de schaal met de nodige regelmaat terugkeert op de agenda, sluit de regionale schaal prima aan bij een aantal andere ontwikkelingen waaronder de versterking van het lokaal bestuur door middel van de samenvoeging van gemeenten. Het kan niet zo zijn dat de politie alleen als verlengstuk van de minister van Justitie voor de landelijke prioriteiten wordt ingezet. De aanpak van onveiligheid en criminaliteit begint lokaal bij de inzet van de wijkagent die als een spin in het web niet alleen bijdraagt aan het vangen van boeven maar zich ook inzet voor de preventieve kant van de zaak.
Wat ik hoe dan ook wil voorkomen is dat burgemeesters op hun knieën moeten om de aandacht van de politie voor lokale prioriteiten te vragen. Mochten de centralisatieplannen dit tot gevolg hebben dan voorspel ik dat er zich een nieuwe vorm van gemeentepolitie zal ontwikkelen. Gemeentelijke toezichthouders die de openbare orde gaan handhaven en bestuurlijke regelingen en beschikkingen gaan uitvoeren.
Bovendien kan ik uit eigen Haagse ervaring vertellen dat bemoeienis van de rijksoverheid met de operatie alleen maar tot meer bureaucratie leidt. Het is flauwekul om te denken dat het met rijksaansturing efficiënter wordt. Mijn ervaring is dat departementale bemoeienis met de uitvoering het alleen maar duurder maakt! Ik ben voorstander van shared services maar dan moet er geen sprake zijn van verplichte winkelnering maar een bewuste eigen keuze. Het realiseren van uniformiteit in de ICT is een goede zaak maar dat moet je wel samen bedenken en je telkens afvragen of de keuze die je maakt, effectief, efficiënt en duurzaam is. Laat je niet zonder meer verleiden tot grootschaligheid
Ik hoop dat het kabinet een helder besluit neemt en de politieke verantwoordelijkheid voor de politie zijn borging vindt.’

Een betrouwbare overheid – vertrouwen van de burger

‘De politie heeft primair tot taak boeven te vangen die delicten plegen waar de burgers direct last van hebben en verder op te treden bij zware verkeersdelicten. Zonder dit draagvlak in de samenleving is het moeilijk opereren.
De politie hoeft het werk niet alleen te doen. In het huidige digitale tijdperk, dienen zich voldoende mogelijkheden aan om de burger actief te betrekken bij het werk van de politie. Ik pleit ervoor meer gebruik te maken van de wil van de burger om een actieve bijdrage te leveren. Maak gebruik van onder andere de internetkennis van de jeugd. Niet alleen ten behoeve van de politietaken maar ook om misstanden te scannen en misdragingen op het net te signaleren. Daag hen uit om zaken te melden, bijvoorbeeld via een anonieme kliklijn.

Verder vind ik dat het verstandig is dat de politie aansluit bij de verbinding tussen de burger en de gemeenteraad en het management zich verantwoordelijk voelt voor de geleverde resultaten en gebruik weet te maken van de gemeenteraad om hierover lokaal verantwoording af te leggen.
Ik blijf er op hameren dat de sociale en integrale veiligheid vooral een gemeentelijke aangelegenheid is en niet – zoals sommige bestuurders voorstaan – naar het niveau van de veiligheidsregio kan worden getild. De veiligheidsregio heeft bemoeienis met rampen en crises en deze schaal biedt ons de mogelijkheid om grensoverschrijdend een beroep te doen op de professionaliteit van de hulpdiensten. Ik ben van mening dat wij niet alle vormen van veiligheid naar dit niveau moeten trekken. Al is het maar vanwege het feit dat lokaal veiligheidsbeleid een collegebrede aangelegenheid is en alle gemeentelijke onderdelen raakt. En eerlijk gezegd zie ik een toenemende rol voor gemeenten waarbij de mogelijkheden om bestuurlijk op te treden toenemen. Toch waarschuw ik tegelijkertijd dat de bestuurlijke maatregelen altijd dicht tegen de politie aan georganiseerd behoren te worden. Bovendien pleit ik voor een goede samenwerking met het Openbaar Ministerie, al is het maar vanwege het feit dat bijvoorbeeld prostitutie bepaalde vormen van criminaliteit aantrekt, telers van hennep niet alleen voor zichzelf telen en een bestuurlijke maatregel daders van huiselijk geweld voor altijd zal weerhouden geweld te gebruiken. En dat gemeenten in samenwerking met politie en Openbaar Ministerie succesvol zijn, blijkt wel uit de integrale aanpak van prostitutie, de gecoördineerde aanpak van de hennepteelt en de invoering van het preventief huisverbod voor daders van huiselijk geweld.
Los van de samenwerking met politie en OM mogen de gemeenten onderling elkaar stimuleren in het vormgeven van het lokale veiligheidsbeleid. Intercollegiaal elkaar aanspreken op het lokale veiligheidsbeleid om van elkaar te leren en successen te delen. Dit kan bijvoorbeeld door een intercollegiale visitatie zoals wij die tweejaarlijks met de zes gemeenten in de regio Flevoland vormgeven.’

Thema’s

Na bovenstaande beschouwing over de rol van burgemeester, de toekomst van het politiebestel en de verbindingen tussen de verschillende lichamen van het openbaar bestuur, passeren nog een aantal actuele thema’s de revue.

Diversiteit bij de politie

Wat vindt u van het huidige beleid van de minister van Binnenlandse Zaken?

‘Ik ben een voorstander van meer vrouwen en allochtonen bij de politie en onderschrijf de aanpak om de aanwas niet alleen op basis van vrijwilligheid vorm te geven. Iets meer drang is helaas noodzakelijk.
Ik zie te veel vrouwen afhaken. In het bijzonder de vrouwen die al in de organisatie zitten en via de normale route carrière maken. Ik constateer dat in veel korpsen deze vrouwen de top halen door zich te conformeren aan de mannen of ze verdwijnen in staffuncties en dat vind ik jammer. De sleutel van succes zit hem volgens mij in de selectie van nieuwe managers waarbij het de uitdaging is om geen kloon van zichzelf te zoeken en het aandurven om niet alleen de eigen werkervaring als referentie te gebruiken voor wat goed is voor de zaak! Ik begrijp dat het een lastige opdracht is maar meer vrouwen en allochtonen versterken de rol en positie van de politie in de samenleving en daarmee de relatie met alle burgers. En ook hier geldt: die niet waagt die niet wint.
Mijn stellige overtuiging is dat de politie niet mag verworden tot een enge witte machocultuur! Ik schrik nog wel eens van het beeld ‘alle criminelen zijn zwart’ dat onder sommige politiemensen leeft. Niet alle (jonge) allochtonen zijn crimineel! Het overgrote gedeelte van deze jongeren doet het prima op school en zouden prima collega’s kunnen worden.
Ik zie vele mogelijkheden om meer jongeren met een allochtone achtergrond te interesseren voor het politievak. Het betekent wel dat je andere vormen van werving moet aanboren. Bijvoorbeeld door collega’s met een allochtone achtergrond hun eigen netwerk te laten aanboren, meer gebruik te maken van bestaande netwerken en instanties binnen de verschillende gemeenschappen, stageplaatsen te creëren van ROC-jongeren die de opleiding Veiligheid volgen en dergelijke. Ja, ik weet, het vereist creativiteit, maar het levert naar mijn overtuiging een positieve bijdrage aan de interne cultuur en verbetert de relaties met de burgers op straat!’

Geweld tegen politie en andere operationele diensten

‘Op dit moment is het geweld tegen medewerkers van operationele diensten zeer actueel. Naast de landelijke en lokale bestuurlijke verontwaardiging is er een soort trend waarbij wij (samenleving) het blijkbaar normaal vinden dat het hulpverleners onmogelijk wordt gemaakt hun werk te doen.
Ik kan u vertellen ‘moeders wordt boos als de jeugd mijn politie uitscheldt’. Medewerkers van operationele diensten behandel je met respect en degene die dat niet doet, dient direct en fors gestraft te worden. Er is op dat gebied nog wel het nodige werk aan de winkel want het lijkt er op dat het niet alleen jeugdigen zijn die dit doen maar dat ook een groeiende groep volwassenen het heel gebruikelijk vindt om politieagenten uit te schelden. En dat men het zich nergens aan gelegen laat liggen om uit het dak te gaan en het werk van hen die hulp komen verlenen onmogelijk maken. Ik tolereer dit niet en zal er alles aan doen om dit gedrag de kop in te drukken!’

Thema 2009: de aanpak van geweld

Vooruitkijkend op de komende periode maakt deze burgemeester, korpsbeheerder, voorzitter van de VNG zich zorgen om het toenemende geweld in de samenleving en ze vindt dat dit thema met gebundelde krachten een proactieve aanpak vereist.

‘Ik zie een verharding van geweld op straat maar ook achter de voordeur. Er is een omkering nodig. Het bewust zijn dat het niet normaal is dat je op straat met messen rondloopt en dat begint heel eenvoudig en basaal met de bestrijding van verbaal geweld. Iedere vorm van verbaal geweld vereist een correctie. Het maakt niet uit waar dat is thuis, op school, in een onderneming of op straat. Alleen met gebundelde krachten kunnen wij de strijd tegen geweld winnen, te beginnen bij het leren corrigeren van verbaal geweld. Het is een uitdaging voor scholen maar ook voor ouders om kinderen en jongeren actief te corrigeren en als het nodig is dan helpen wij hen en als het moet met dwang.
Een veilige samenleving begint bij de wieg en als overheid kunnen wij ouders helpen hun kinderen normaal op te voeden en als het nodig is met dwang. Wij zullen de grenzen moeten stellen en als het moet dan zullen wij hard moeten optreden om aan te geven waar de grenzen liggen!’