De politie is een transparante organisatie. Zo presenteert ze zich, sterker nog; daarop laat ze zich vaker voorstaan. De vraag is of ze dat met goed fatsoen nog wel kan doen gezien de huidige ontwikkelingen waarbij er steeds vaker 'gevoelige' informatie in verkeerde handen komt.
Ybo Buruma vindt van wel. 'Allereerst moet je je afvragen waarom die informatie "op straat ligt". Gaat het om slordigheid, of is het bewust gelekt? En als het bewust is, is het dan uit kwade wil (bijvoorbeeld omdat het geld oplevert) of is het bewust met een strategie daarachter, bijvoorbeeld om een reactie teweeg te brengen bij bepaalde personen. Die intentie is belangrijk, en ook wat de schade is, oftewel wat voor soort informatie bekend wordt. Deze twee elementen – opzet en schade - zijn leidraad voor de aanpak van je probleem. Voor je communicatie naar buiten, en voor je aanpak naar binnen; hoe pak je degene die heeft gelekt aan. De media maken al snel een hype van dit soort zaken. De politie moet haar hoofd koel houden en zich niet laten meeslepen. En communiceren. Als de informatie niet van vitaal belang is – als de schade klein is - , communiceer dat dan ook naar de media. '
 

Ethiek
De stelregel "Als je iets vindt dat niet van jou is, breng je het naar de politie" lijkt voorgoed voorbij. Voor journalisten is dat wellicht te begrijpen, maar ook burgers lopen vaak eerder naar televisie, radio of krant gelopen dan naar de politie. 'Tja, de verleiding voor de journalist is natuurlijk groot als je iets interessants in de schoot geworpen wordt', vindt Buruma. Bovendien staat er voor de burger bij de media in de meeste gevallen een beloning tegenover. Toch vindt hij dat ook de journalist zijn verantwoordelijkheid moet nemen. 'Kijk, er zijn natuurlijk verschillende soorten `geheimen`. De Amerikaanse senator Moynihan zegt dat mooi, je hebt het verschil tussen secrets of convenience en echte geheimen. Je kan natuurlijk altijd ruziemaken over de grenzen bij "echte geheimen", maar als het gaat om informatie over concrete operaties waarbij mensenlevens in gevaar zijn, verwacht je ook van journalisten dat ze hun verantwoordelijkheid nemen. En meestal gebeurt dat ook.´
 

Geheim
Terug naar de transparantie van de politieorganisatie. Buruma is er helemaal voor ´maar er is wel een grens aan die transparantie´. De politie behoort ook geheimen te hebben, stelt hij. Transparantie slaat op beleid en op verantwoording achteraf. De politie hoeft niet te vertellen hoe ze haar operaties inricht. ´Kijk, legt Buruma uit, op het moment dat er een verdachte is aangehouden dan moeten er stukken openbaar worden, een verdachte heeft er recht op te weten waarom hij is aangehouden. Het OM moet er dan voor zorgen dat de politie zo snel mogelijk op de proppen komt met die informatie. Maar het onderzoek is in beginsel geheim. En achteraf toetsbaar.´
Zelfs de tactiek hoeft de politie niet bloot te geven van Buruma, hoewel hij zich kan voorstellen dat dat soms gevoelig ligt. ´Maar stel je voor dat je meer wil gaan optreden tegen hooligans, in de openbare orde sfeer, dan vind ik dat je een aantal tactieken best geheim mag houden, daar heb ik helemaal geen moeite mee. Wat je wél moet communiceren is dát je je gaat richten op hooligans. Hoe je dat vervolgens gaat doen, welke tactieken je gaat volgen, daar mag je best over zwijgen.´ Maar vindt hij het dan toch verstandig dat de politie zich zo nadrukkelijk als transparante organisatie positioneert? Wat voor voordeel levert dat de politie op?
 

Legitimiteit
Buruma is zeer stellig in zijn antwoord. ´Ik heb maar een dogma als het gaat over de politie: kernwaarde is de legitimiteit van het optreden. De band met de burgers is het allerbelangrijkst. Dat mag nooit ten koste gaan van eventuele overwegingen van effectiviteit.´
Hij vergelijkt de politieorganisatie met defensie en schetst het grote verschil. ´Een militair moet winnen; jammer als de burger het niet begrijpt. De politie heeft zijn wortels in de wijk, is er voor de burgers. Politie moet qua effectiviteit gaan voor een 7 en qua legitimiteit voor een 10. Teveel nadruk op de effectiviteit zou nadelig kunnen worden voor de legitimiteit van de politie. Bij het leger is het net andersom.´ Bij terreurbestrijding ziet hij bij de politie dan ook het gevaar ontstaan waar ook de politie in Noord Ierland in de jaren zestig van de vorige eeuw tegenaan liep. ´Als je één raddraaier intensief volgt, ben je zo een hele wijk kwijt… Alleen door je op te stellen als een transparante organisatie, door uit te leggen wat je aan het doen bent, door de mensen in de wijk het gevoel te blijven geven dat ze bij je terecht kunnen, óók als ze moslim zijn en er op terroristen gejaagd wordt, alleen zo kun je legitimiteit behouden. Want hoe leg je uit dat je de diversiteit in je korps wil behouden terwijl je aan de andere kant op moslimterroristen jaagt. Dat kan alleen als je die dilemma´s ook laat zien.´
Pier bekent dat hij soms meer laat zien dan hij eigenlijk zou willen.
Buruma riposteert: ´Je kan soms ook zeggen dat je iets niet kunt zeggen, als je maar uitlegt waarom je het niet kunt zeggen´.
 

Consequenties van lekken
Legitimiteit is dus het sleutelwoord. Je staat als politie eigenlijk voortdurend ´in the picture´. Is het belangrijk dat je je dat ook bewust bent, moet je je voortdurend realiseren dat je gedrag te legitimeren is? Dat kan toch helemaal niet, reageert Buruma. Moet je je voorstellen, dan staat er opeens in de krant dat er ergens een usb-stick met gevoelige informatie is gevonden, dán baal je… ´Maar is het dan niet van belang dat je daar een beetje empatisch op reageert´, vraagt Pier. ´In plaats van heel technisch uit te leggen hoe het mogelijk was, hoe het is gekomen, zou je je ook in de burger kunnen verplaatsen en je hoofd buigen en zeggen dat ´t hartstikke stom is.´
En dan is er ook nog de betrokken persoon die verantwoordelijk is voor de informatie. Vindt Buruma dat de politie een lerende organisatie mag zijn, of moet ze ook zichtbaar maken dat de betrokken persoon uit z´n functie wordt gezet of disciplinair wordt gestraft…?
´Ik vind zeker dat de politie een lerende organisatie mag zijn, maar belangrijker is nog dat ze geen cover up organisatie wordt. Dus je moet (a) altijd kijken hoe groot de schade is en (b) wat de mentaliteit is van degene die verantwoordelijk was. Als de schade niet zo groot is en het was slordigheid van de verantwoordelijke dan hoeft er wat mij betreft niet ontslagen te worden. Dan kun je dat intern afhandelen. Als er echter sprake is van grote schade, of als bijvoorbeeld voor de informatie is betaald, dan moet je wel wat laten zien als organisatie, dan moet je keihard en zichtbaar optreden. Iedereen snapt dat ook.´
 

Politiek
Verantwoordelijke politici worden bij genoemde incidenten vaak gevraagd om commentaar. Ziet Buruma hier een mogelijk positieve rol die de politiek zou kunnen spelen bij dergelijke incidenten? 'De politiek werkt de legitimiteit van de politie dan eigenlijk vaker tegen, meent Buruma. 'Er wordt veel te vaak gereageerd op incidenten. Als er zich een incident voordoet dan wil de politiek dat het tot op de bodem wordt onderzocht. Daarmee doe je de geloofwaardigheid van de politie niet veel goed. De politiek doet er beter aan te vragen hoe vaak dergelijke incidenten zich voordoen en welke consequenties eruit worden getrokken als ze zich vaker voordoen. Dat is de controlerende functie van de politiek, misschien niet leuk, maar wel zinvol.'
 

Beeldvorming
In het begin van ons gesprek werd al aangestipt dat de communicatie naar buiten zeer belangrijk is voor de uiteindelijke beeldvorming van de politie. De vraag is of de politie wel in staat is nog een betrouwbaar beeld van zichzelf te schetsen na al die .lekincidenten.
Buruma meent van wel hoewel het ene korps daar soms meer moeite mee heeft dan het andere. Dat heeft natuurlijk ook te maken met de media aandacht die voor het ene korps groter is dan voor het andere. Daarbij denkt hij wel dat het ene korps wat meer de neiging heeft journalisten in te seinen, te gebruiken voor een specifiek doel. Dat lijkt hem voor de beeldvorming, het imago niet echt handig, maar hij realiseert zich dat het gemakkelijk praten is vanuit de zijlijn. Aan de andere kant is die beeldvorming, dat imago wel essentieel voor de politie om haar werk goed te kunnen doen. 'Als je het bijvoorbeeld hebt over terreurbestrijding is de rol van de wijkagent soms net zo belangrijk als die van het arrestatieteam. Die wijkagent zorgt ervoor dat in de barre omstandigheden waarin het arrestatieteam moet werken, het contact met de wijk niet verloren gaat. Dat die jongens en meisjes in die wijk niet het contact verliezen. En dat is natuurlijk essentieel. De politie mag niemand kwijtraken.'